Henryk Walezy

W 1572r. Zygmunt August, ówczesny król Polski umiera bezpotomnie. Wtedy właśnie zapoczątkowano nowy system wyboru króla – wolne elekcje. Króla wybierano zawsze po śmierci poprzedniego władcy. W tym czasie panował okres bezkrólewia i na jego czas władcę zastępował prymas zwany interrexem. Aby dokonać wyboru nowego króla zwoływano sejmiki. Okres bezkrólewia był stanem wyjątkowym w państwie. W tym czasie obowiązywały w kraju zaostrzone przepisy: nie można było prowadzić walk a nawet mieć przy sobie broni. Ustalano listę kandydatów, następnie każdy kandydat przedstawiał swoje zdanie. Wybór składał się z trzech etapów: z sejmu konwokacyjnego (ustalano na nim termin elekcji),wolnej elekcji (wybierano króla) oraz sejmu koronacyjnego(koronowano króla). Nowy król musiał podpisać dwa dokumenty: Pacta conventa (obietnice które złożył będąc kandydatem) oraz artykuły henrykowskie (zbiór najważniejszych przywilejów szlacheckich, których król zobowiązywał się przestrzegać. Jego najważniejszym punktem był punkt ostatni: szlachta ma prawo buntować się przeciwko królowi w przypadku gdy zrobi on cos niezgodnie z przyjętymi zasadami i przywilejami.).Pierwszym królem elekcyjnym został Henryk Walezy.

Początki długiego konfliktu

Krzyżaków sprowadził do Polski Konrad Mazowiecki w 1226r. Jego celem było nawrócenie pogańskich Prus. Zakon Krzyżacki dostał ziemię Chełmińską. Podbił on Prusy, tworząc silne państwo. Na początku XI w silnie się rozwija. W 1308r zdobywa pomorze. W zdobyciu Gdańska sprzyjała następująca okoliczność: Gdańsk był oblężony przez Brandenburgię. Pomoc w wyzwoleniu stała się dla Zakonu pretekstem, jednak po wyzwoleniu miasta zajął je osobiście. Za panowania Kazimierza Wielkiego dochodzi do konfliktów i procesowania pomiędzy Zakonem a państwem Polskim. Aby Polska była bezpieczna król utworzył unię polsko-litewską (w 1385r.). W latach 1454-1466 wojska polsko-litewskie walczą z zakonem Krzyżackim. Wojnę tą nazwano wojną trzynastoletnią. Jej przyczynami były między innymi: niezadowolenie mieszkańców ziem poddanych władzy Zakonu, ograniczenie handlu przez wprowadzenie wysokiego cła pomiędzy terenami krzyżackimi a polskimi, wysokie podatki nakładane na szlachtę. Dochodzi do wielu bitew, m. in. pod Świecimiem (1462r.),na Zalewie Wiślanym (1463r.). W 1466r. podpisany zostaje drugi pokój Toruński. Polska odzyskuje pomorze Gdańskie, Warmię oraz Żuławy wraz z Malborkiem. Prusy Książęce stają się lennem polskim. W 1519-1521r. dochodzi do kolejnej, ostatniej już wojny polsko-krzyżackiej, która kończy się zwycięstwem Polaków. W1525r. zostaje podpisany hołd pruski na mocy którego państwo krzyżackie ulega sekularyzacji i przechodzi na luteranizm. Ziemie zakonne w razie śmierci potomka miały zostać przyłączone do Polski.

Chłopi na roli

Folwark szlachecki jest to folwark pańszczyźniany, który opierał się na pracy chłopów pańszczyźnianych (chłop pracował za darmo dla szlachty, która w zamian go utrzymywała). Dawniej osadnictwo działało na prawie niemieckim. Chłopi otrzymywali ziemie do użytkowania ale musiał oddawać określoną ilość zebranych plonów szlachcie, reszta zostawała dla niego. W XV w wrócono do pracy pańszczyźnianej. Chłop pracował dla feudała. Był tanią siłą roboczą. Zabrano mu ziemię, w związku z czym nie pracował już na swoim terenie, tylko na tzw. folwarku szlacheckim który był własnością szlachty. Osoba która zakładała wieś (sołtys) wybierał na danym terenie najkorzystniejsze tereny i w ten sposób powstawały folwarki sołtysie. W czasach tych powstało wiele przywilejów ograniczających możliwości chłopów, powiększających potęgę szlachecką. Dzięki nim doszło do sytuacji w której chłop nie mógł opuścić wsi bez zgody pana, nie posiadał swojej ziemi. System ten doprowadził do potęgi ekonomicznej Polski. Rolnictwo pod wpływem przymusowej pracy rozwinęło się do tego stopnia iż Polska została nazwana spichlerzem Europy.

Polska Złotego wieku

W XVI w dochodzi do rozkwitu w średniowiecznej Polsce. Rozwijały się głównie tereny wzdłuż Wisły oraz miasta portowe. Było to związane z handlem morskim. Dzięki ówczesnemu systemowi Polska była największym eksporterem zboża w całej Europie. Dało to duże zyski i wzbogaciło kraj. Pod względem religii Polska była krajem tolerancyjnym, tzw. kraj bez stosów. Każdy mógł bez obaw wyznawać własną religię (w innych krajach ówczesnej Europy dochodziło nawet do krwawych wojen domowych związanych z powstaniem nowych odłamów kościoła chrześcijańskiego podczas reformacji). W tym wieku w Polsce rozkwitał również renesans. Rozwijały się nauka, literatura. Kładziono nacisk na edukację (przykładem może być Uniwersytet w Krakowie, który w tamtych czasach prezentował najwyższy europejski poziom.) W literaturze zaistniał po raz pierwszy język polski. Do najwybitniejszych Polskich pisarzy Złotego wieku zalicza się Mikołaja Reja, Jana Kochanowskiego, Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego. Renesans zostawił swój ślad także w architekturze. Przykładem może być krakowski Zamek Wawelski czy sukiennice. Ponadto w XVI w dynasta Jagiellonów, panująca w państwie polskim była największą dynastią w Europie.

Zasada jednomyślności

W XV w pod wpływem nadawania przywilejów szlacheckich, król pozbył się prawa rządzenia wojskiem, nie mógł także zwoływać pospolitego ruszenia oraz nakładać nowych podatków bez zgody szlachty. Na terenach Polski zaczęły kształtować się sejmiki ziemskie. W przypadku zagrożenia wojną, król musiał wysłać wiadomość do wszystkich sejmików, które następnie musiały się zebrać i naradzić czy zgodzić się na prowadzenie owej wojny, następnie przedstawiciele sejmików z różnych terenów (posłowie) zbierali się w tzw. izbie poselskiej i ustalali wspólną wersję postanowienia, którą następnie przekazywali królowi. Obowiązywała tam zasada jednomyślności, wszyscy posłowie musieli być ze sobą zgodni. Pierwsze zebranie izby poselskiej miało miejsce w 1493r. Data ta jest uznawana za początek polskiego parlamentaryzmu. Powstał sejm walny, organ władzy w Rzeczpospolitej szlacheckiej. W jego skład wchodzili: król, senat (140 senatorów z Polski i Litwy) i izba poselska (170 posłów). Sejm zbierał się co dwa lata na sześć tygodni, a jego kadencja trwała sześć tygodni (stad niesprawność rządzenia w Państwie polskim).