Zagrożenia gleb

Innym, bardzo ważnym dla ludzkości problemem, są zagrożenia gleb. Największy wpływ na stan gleb mają śmieci i różnorodne odpady: stałe i płynne. Niedaleko kopalń powstają hałdy. Są to na przykład skały wydobyte w celu odsłonięcia głębiej położonych pokładów węgla kamiennego i brunatnego. Hałdy mogą także być tworzone przez żużel i popioły z palenisk elektrowni lub hut oraz przez osady z oczyszczalni ścieków. Szkodliwe dla gleb stają się też kwaśne deszcze, które uwalniają pewne trujące substancje. Każdy z nas jest producentem wielu śmieci, na przykład pustych opakowań, starego sprzętu AGD i RTV. Z reguły powinny one być składowane w specjalnie przystosowanych do tego miejscach, czyli na wysypiskach śmieci. Jednak nie zawsze tak się dzieje. Ludzie tworzą „dzikie” wysypiska w lasach, nad rzekami itp. Sami wtedy niszczą środowisko w którym żyją, choć nie zawsze zdają sobie z tego sprawę. Niektórzy są aż tak bezmyślni, że wyrzucają w lasach stare akumulatory, zużyte baterie lub choćby stare termometry rtęciowe. Zawarte w tych przedmiotach szkodliwe substancje zatruwają całe środowisko: glebę, wodę, rośliny i zwierzęta. Zostaje także skażona woda używana do picia. W dzisiejszych czasach bardzo trudno jest, wychodząc na spacer, leżących na ziemi różnego rodzaju śmieci, mimo iż służby porządkowe cały czas aktywnie pracują.

Globalne ocieplenie

Gazy znajdujące się w atmosferze, takie jak dwutlenek węgla, metan oraz ozon, nazywane są gazami cieplarnianymi. Gdyby ich nie było, to średnia temperatura na powierzchni Ziemi wynosiłaby aż -20 stopni Celsjusza. Wymienione powyżej gazy przepuszczają promieniowanie słoneczne, które ogrzewa Ziemię. Jednak to samo promieniowanie odbite od lądów i oceanów nie jest już przepuszczane w całości przez gazy cieplarniane, dzięki czemu pozostaje ono przy powierzchni Ziemi. Podczas gdy gazów cieplarnianych jest zbyt dużo, to nadmiar ciepła nie wypromieniowuje w kosmos. Powiększa się wtedy temperatura na Ziemi, a zjawisko to jest nazywane efektem cieplarnianym, efektem szklarniowym albo globalnym ociepleniem. Od ponad wieku notowany jest stały wzrost ilości dwutlenku węgla w atmosferze, któremu towarzyszy ciągły wzrost średniej temperatury powietrza na Ziemi. Jeżeli taki stan się utrzyma, to w 2050 roku średnia temperatura może wzrosnąć aż o 2,5 stopnia Celsjusza. Ocieplenie się klimatu spowoduje stopnienie lodowców Arktyki i Antarktydy, podniesienie się poziomu mórz i oceanów, a to będzie przyczyną zalania przybrzeżnych lądów. Przesunięciu ulegną strefy klimatyczne w kierunku biegunów. Stepy i sawanny staną się pustyniami, a lasy przesuną się na północ lub na południe. Na ich miejscu powstaną właśnie stepy. Będzie to zabójcze dla ludności cierpiącej na suszę i głód, ponieważ uprawa roli stanie się całkowicie niemożliwa. Niewątpliwie największą przyczyną globalnego ocieplenia jest wzrost ilości dwutlenku węgla. Jest on spowodowany rozwojem przemysłu, motoryzacji oraz wycinaniem lasów równikowych, będących „płucami Ziemi”.

Zagrożenia atmosfery

Atmosfera jest to mieszanina gazów i aerozoli zwana także powietrzem. Jednym z naszych wrogów czyhających właśnie w atmosferze jest smog. Jego nazwa pochodzi od dwóch angielskich słów: smoke – dym i fog – mgła. Jest to ciężka, zalegająca nisko nad ziemią mgła nasycona dymem, czyli drobinkami sadzy, tlenkami węgla, siarki i azotu, cząsteczkami ropy naftowej oraz benzyny. Występuje on w dużych miastach, gdzie istnieje duży ruch uliczny oraz wokół dużych ośrodków przemysłowych. W atmosferze znajduje się także wiele toksycznych związków, które przez wiele lat odkładają się w organizmie człowieka. Jednym z nich jest azbest charakteryzujący się bardzo silnym działaniem rakotwórczym. W drugiej połowie dwudziestego wieku był on powszechnie używany przy robieniu pokryć dachowych. Pyły azbestu gromadzą się w drogach oddechowych; powodują one różne choroby, między innymi raka płuc. Dymy przemysłowe i spaliny samochodowe są przyczyną wad rozwojowych, które często objawiają się dużym pośledzeniem płodów. Pewne związki chemiczne pochodzące ze spalin uszkadzają układ nerwowy i mogą powodować zaburzenia psychiczne. Jak widać, szkodliwe substancje w atmosferze są bardzo szkodliwe dla ludzi, ponieważ jej zawartość pochłaniamy do wnętrza organizmu przy każdym wdechu.

Woda słodka

Woda słodka jest na co dzień używana przez człowieka do picia, gotowania i mycia się, Jest ona bardzo ważna, ponieważ bez niej na Ziemi nie byłoby życia. Tak bardzo zadziwiające jest to, że tak mało osób dba o wodę i ją oszczędza. Jest ona w dużym stopniu zanieczyszczana przez różnego rodzaju zakłady przemysłowe, które pobierają czystą wodę, a wydalają brudną i to często bezpośrednio do rzeki. W pobliżu hut do wód podziemnych dostają się wraz z deszczem tlenki metali ciężkich, takie jak tlenki rtęci, ołowiu, cynku, kadmu oraz miedzi. Po ich dostaniu się do organizmu nie tylko człowieka, ale także i zwierząt, stają się bardzo szkodliwe. Uszkadzają układ nerwowy i pokarmowy. Te szkodliwe substancje kumulują się w organizmach, a ich niebezpieczną działalność możemy zaobserwować dopiero po kilku, kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu latach. Rolnictwo także nie pozostaje obojętne dla środowiska. Wiele chemicznych środków ochrony roślin i sztucznych nawozów wraz z wodą deszczową spływa do rzek. Ich nadmiar powoduje tak zwany zakwit, czyli masowy rozwój glonów i bakterii, które mogą wydzielać niebezpieczne dla ludzi toksyny. Czasem jest też tak, że elektrownie lub zakłady przemysłowe pobierają zimną wodę z rzeki w celu ochłodzenia pieców, a wypuszczają gorącą wodę. Wtedy temperatura wody w rzece podnosi się, na skutek czego giną niektóre gatunki ryb.

Dziura ozonowa

Freony (CFC) są to chloro-fluoro pochodne węglowodorów, najczęściej metanu lub etanu. Sprężone freony ułatwiają rozpylanie substancji, z którymi są zmieszane. Ta właściwość spowodowała, że freony były powszechnie używane w wszelkiego rodzaju aerozolach, na przykład w dezodorantach. Zostały także wykorzystane przy produkcji różnego typu instalacji chłodniczych, między innymi w lodówkach i zamrażarkach. Przez długi czas tylko chwalono dobre strony freonów. Jednak, jak się później okazało, rozbijają one cząsteczki ozonu. Ozonem nazywamy trzy atomy tlenu trwale ze sobą połączone. Ozon powstaje około dwadzieścia pięć kilometrów nad Ziemią w stratosferze. Jego warstwa zatrzymuje szkodliwe promienie UV, które są częścią promieniowania słonecznego. Gdy warstwa ozonu staje się zbyt cienka, zbyt dużo promieni UV dostaje się do powierzchni Ziemi. Powodują one choroby skóry, choroby wzroku, nowotwory oraz przyspieszają proces starzenia się skóry, a także zaburzają równowagę biologiczną. Na szczęście obecnie coraz rzadziej stosuje się freony, a więc maleje szansa na powiększanie się tak zwanych dziur ozonowych. Ostatnio zaobserwowano nawet zmniejszenie się dziury ozonowej nad Antarktydą.

Kwaśne deszcze

Zanieczyszczenia zawarte w atmosferze stanowią także zagrożenie dla lasów, drzew i innych roślin. Zawarte w spalinach tlenki azotu i siarki reagują z wodą znajdującą się w powietrzu. Powstają wtedy kwasy azotowe (V) – HNO3 – i siarkowe (IV) – H2SO3. Razem z mgłą lub z różnymi opadami, z deszczem albo ze śniegiem, te szkodliwe kwasy spadają na powierzchnię ziemi. Takie zjawisko jest powszechnie nazywane kwaśnymi deszczami. A jakie właściwości mają te kwasy, że mówimy o ich szkodliwości? Tlenek siarki (IV) ma właściwości bakteriobójcze, grzybobójcze i owadobójcze, a także niszczy rośliny. Dwutlenek siarki (z niego powstaje kwas siarkowy (IV))jest trujący i działa drażniąco na błony śluzowe. Kwas azotowy (V) powoduje żółknięcie piór, wełny i skóry oraz niszczy tkanki, powodując oparzenia. Kwaśne deszcze powodują wiele zniszczeń. W zakwaszonych zbiornikach wodnych ginie plankton, fauna i flora. Woda deszczowa wsiąka w glebę, a następnie jest pochłaniana przez korzenie drzew i innych roślin. Następuje zniszczenie tkanek roślin, aparatów szparkowych, zatrzymanie procesu fotosyntezy. Kwaśna woda rozpuszcza glin zawarty w glebie. Po wpłynięciu wody do rzek, mórz i oceanów giną ryby, ponieważ glin zatyka ich skrzela. Kwaśne deszcze powodują także niszczenie pomników, elewacji budynków, zaprawy murarskiej, a także korozję metali.

Woda słona

Jednak nie tylko wody słodkie są zagrożone. Morza i oceany także stają się coraz brudniejsze, a życie w nich maleje. Ropa naftowa wydobywana z dna morskiego to około jedna czwarta ropy wydobywanej na całym świecie. Jest ona bardzo potrzebna, ponieważ w wyniku destylacji frakcjonowanej otrzymuje się z niej benzynę, wazelinę, parafinę, smary, asfalt oraz naftę. Gdy dojdzie do awarii platform wiertniczych, rurociągów albo tankowców, olbrzymie ilości ropy naftowej dostają się do oceanów. Taka ropa oblepia ryby oraz wszystkie organizmy wodne. Z jej powodu życie na całym obszarze pokrytym ropą wymiera. Swoją pracę tracą nie tylko rybacy, ale także właściciele i pracownicy kurortów morskich, wypożyczali sprzętu wodnego itp. Innym, coraz większym zagrożeniem, stają się masowe połowy ryb. Ławice ryb wykrywa się za pomocą echosond i zdjęć satelitarnych, a następnie, używając dużych sieci, łowi się je. Ryby nie maja prawie żadnych szans na ucieczkę. W ten sposób wyginęło już wiele gatunków ryb, toteż wprowadzone zostały limity na polowy.